Дарамсала

Хэсэг хугацаанд алга болсоны шалтгаан биш шалтаг бол Энэтхэгийн баруун хойд хэсэг, Гимлайн нуруунд орших Дарамсала гэдэг жижиг хотхонд хэд хоносных билээ. 1959 онд төвд рүү хятадууд дайрч орсны улмаас төвдөөс дүрвэгсэд энэтхэг улстай хийсэн гэрээний дагуу эл газар суурьшсаар иржээ. Газар хөдлөлтйин идэвхитэй бүсэд оршдог, түүхэнд 1848 оноос английн мэдлийн цэргийн арми байрладаг байсан авч 1905 оны газар хөдлөлтийн уршигаар 20,000-д хүн амь эрсэдсэн гэсэн тоо баримт бий. Дарамсала нь хоорондоо 9 км орчим зайтай орших далайн түвшнээс дээш 1800 метрт орших дээд Дарамсала (McLeod Ganj) ,түүнээс 460м орчим нам дор байрлах доод Дарамсала гэсэн 2 хэсгээс бүрддэг байна. Миний хувьд дээд дарамсалад байрлаж цэвэр агаараар цээж дүүрэн амьсгалж, цаст уулын орой руу хараа бэлчээсэн шиг хэд хонов. Гадаадын жуулчид маш их байдаг болоод ч тэр үү буудал, ресторан нь үйлчилгээ сайтай санагдав. Энд далай багшийн хийд гэж байдаг ба тэнд хөгшин залуу хүүхэд шуухадгүй төвдүүд өглөө болгон очиж сунаж мөргөх нь мөргөн, хүрд эргүүлэх нь эргүүлэн байх. Хөлд ороогүй хүүхэд ч чадах ядхаараа мөргөж байхыг ч харав. Хамгийн гайхалтай нь яг лам шиг л бүгд ямар нэгэн ном, тарни амандаа дуржигнуулцгаах юм. Энэтхэгийн хаана ч байдгийг батлах мэт тэнд ч бас гуйлгачид мөнгө шалан зам хаах нь жаахан залхмаар. Хэдий ядуу, нутаг оронгүй хүний нутагт хоргодож байгаа төвдүүдээс нэг нь ч гуйлга гуйгаагүй байхад энэтхэгүүд тэнд өнгөтэй харагдсан хүн болгоныг татаж чангаах нь хөөрхийлөлтэй л санагдав. Хаана ч монгол хүн байдаг гэсэн шиг 2 алхаад л монгол хүнтэй таарч байх юм. 8-р богд халх Жавзандамба хутагтын 9-р дүр Жамбалнамдалчойжижанцан богд дээд Дарамсалад байрлан буддын шашин хөгжихөд үнэтэй хувь нэмэр оруулсаар байгаа билээ. Намайг очоод бараалхах гэтэл хэдийгээр оросод байхдаа харвалт өгөөд бие нь чилээрхүү байгаа гэсэн хэдий ч холоос зорьж очсон болоод ч тэрүү, монгол хүн болохоор тэгсэн үү сэтгэл гарган хүлээн авч адис хүртээн, чадах чинээгээрээ ярилцан, өөрийн бичсэн "Итгэмжит үл дийлдэх саран авхайн нигуурын ишлэл" хэмээх ном, Жанрайсаг бурханы зураг тэргүүтнийг бэлэглэсэн билээ. ТАЛАРХЛАА.
Харин доод Дарамсалад Жүд хэмээх томоохон дацанд тарнийн хүч шингэсэн үрэл байдаг гэдгийг сонсож байсан болохоор сураглан очвол 12 13-н насны хөөрхөн хэрсүү 2 лам хүүхэд газарчилж, орчуулж өгсөний тусаар хүссэнээ олж авлаа. Тэнд 15 монгол хүүхдүүд суралцдаг гэсэн ба хамгийн бага нь 11-тэй гэв. 12-той хүүгээс хэдэн настайдаа ирсэнийг асуувал 7 гэв. Хэдэн жилийн дараа тэр 2-н амнаас гарсан тарни бүхэн биелэх бизээ...

дацан - шашны сургууль

visa-free mongolia

Энгийн пасспорт эзэмшигчид эдгээр улсууд руу визгүйгээр зорчиж болно.

1. Хятад
2. Хонг Конг - 14 хоног түүнээс дээ
3. Израйль - 30 хоног
4. Малайз - 30 хоног
5. Казакстан - 90 хоног
6. Пилиппин - 21 хоног
7. Сингапур - 14 хоног
8. Лаос - 90 хоног
9. Хойд солонгос
10. Югслав - 90 хоног
11. Куба - 30 хоног

diplomatic ба official паспорттой бол

1. Bulgaria
2. Czech - 90 хоног
3. Hungary - 30 хоног
4. Mexico - 90
5. Republic of Korea - 30 хоног
6. Romania
7. Russia - 90 хоног
8. Slovakia - 90 хоног
9. Thailand - 30 хоног
10. Turkey - 30 хоног
11. Vietnam - 90 хоног

Ижил мэдээ
Элчин сайдын яам
Almaty, Ankara, Bangkok, Berlin, Beijing, Brussels, Budapest, Cairo, Warsaw, Washington, D.C., Vienna, Vientiane, Havana, Delhi, London, Moscow, Ottawa, Paris, Prague, Pyongyang, Seoul, Sofia, Tokyo, Hanoi, Singapore
Консул
Afghanistan, Bulgaria, China, Cuba, Czech Republic, DPRK, Hungary, Laos, Romania, Russia, United Kingdom, USA, Vietnam, Yugoslavia.

A1 - хамгийн сайн

Хуушуур Хонг Конг-д

Энэтхэг гэгч хайруулын тавганд шарагдаж шарагдаж, тоосонд нь дарагдаж дарагдаж шороотой хуушуур Хонг Конг-д бууваа. Чонын амнаас барын аманд гэгчээр хөөрхий хуушуур хайруулын тавагнаас жигнүүр лүү уначих нь тэрээ.Жигнүүрэн дотроо хямдыг нь хайж хайж оготны нүх шиг өрөөнд чумдаантайгаа ороод дүүргэчихэв. Хонг Конг гэж кингконг явахааргүй шигүү, харин хүн аалзад тохиромжтой өндөр өндөр барилгууд тэнгэр өөд тэмүүлэх юм. Энд ч мэлхий айсандаа тэнгэр лүү харах хэрэггүй тэртээ тэргүй тэнгэр унасанч тулахаар юм аа. Тэрэн дундуур хүн гэгч нь үертэй ус шиг шар хар цагаанаараа холилдон ширүүхэн урсацгаана. Хуушуур дунд нь орж урссаар нэгэн хаалга руу орчихвоо. Энд олон төрлийн даавуунууд олон төрлийн ухаанаар зурагдаж оёдолчиноор оёуулаад брэнд гэдэг нэрээ дээрээ хадууласан царайлаг царайлаг хувцаснууд өлгөгдсөн байхын. Ярликийн (label) харвал харьцангуй бага тоо бичээстэй калкулэтддэж үзвэл үнэхээр хямд юм аа. Хаа ч очсон хүмүүс нь олон улсын хэлээр ярьж байсан учир газрын зураг байхад л хүссэн бүхнээ хийж чадаж байв. Хэсч хэсч жигнэгдэж жигнэгдэж манай хуушуур бууз болоод монголын зүг гэлдэрвээ.

AWOL - absent without official leave хэлэлгүйгээр зөвшөөрөлгүйгээр гарч явах

Хувь заяаныхаа эрэлд...

Wednesday, June 20, 2007

Ээж охин хоёрын Энэтхэгт ирсэн нэг зорилго бол Насик явж ирэх богинохон хэмжээний аялал байлаа. Бангалоре хотоос нь 20-н цаг гал тэргээр, 6-н цаг автобусаар хүрч очдог жижэгхэн хотхон. Гэтэл явах өдрийн өмнөх өдөр ямар гай таарсаныг мэдэхгүй ээж нь халтирч унаад хөлөө хугалчихлаа. Охин яаж ганцаараа явж буцаж ирэхэв дээ би гэгч хүн хань болоод явж ирэхээр шийдвэрлэв. Энэтхэг болсон хойно ямар л олигтой байхав жаахан ядраад очих ёстой газраа ирлээ. Энэ газрын ид шид нь хурууны хээгээр хүний хувь заяаг тодорхойлж өгөх буюу бичигдсэн хувь заяаг уншиж өгдөг гэнэ. Зорьж ирсэн шалтгаан ч энэ. Миний хувьд хувь заяаныхаа зургийг мэдэх биш хань болох гэдэг зорилготой байлаа. Тэглээ ч хувь заяа байдаг гэдэгт итгэдэггүй юм чинь дээ хүмүүсийн ирээдүйг юу гэж хэлэхийг нь сонсоод инээхдээ бэлдэж байв.
...Долоон мянган жилийн тэртээ нэгэн их гэгээнтэн (Шива бурхан) эхнэртээ захиж, эртний тамил хэлээр навчин дээр бичсэн (миний харахын маш хөнгөн сийлсэн ) судар байлаа.Үүнийг уншдаг хүн энэтхэгт 7хон байдаг гэнэ. Навч болгон дээр нэг юмуу хоёр хүний хувь заяа бичигдээстэй байгаа. Гагцхүү өөрийнх нь навч олдох үгүй, байх байхгүй гэдэг дээр байв. Яг адилхан хурууны хээтэй хүн 200 - 300 хүн төрдөг учир тэдэн дундаас хайх хэрэгтэй гэж би ойлголоо. Эхний 2 хүн хурууныхаа хээг дарж өгөөд дуу алдацгаан гарч ирэв. Миний навч байна, миний нэр,төрсөн он сар, эхнэр хүүхэд хүртэл навчин дээр бичээстэй байна гэцгээнэ. Тэнд сууж байсан 6н хүний ярианаас энд ирэх ёстой хүн л ирдэг гэдгийг сонсоод би нээрээ энд яагаад ирчихсэн сууж байнаа гэж бодогдоод болдоггүй. Нэгэнт ирчихсэн юм чинь хурууныхаа хээг өгөөд үзээд алддаг хэрэг ээ.
...Миний навчийг олохын тулд нөгөө навчнуудаа хараад уншиж байнаа... Хэдэн навч эргүүлж эргүүлж чи мягмар гаригт төрсөн үү гэж асуудаг юм байна. Таачихлаа шүү ! Жаахан байж байснаа чи тэдэн оны тэдэн сарын тэдэнд төрсөн үү? гээд пал хийтэл асуулаа...

Чиний нэр чинь тэр, аавыг чинь хэн гэдэг тийм ажил хийдэг, ээжийн нэр ус ажил төрөл гээд миний хамаг юмыг уншаад унав аа хөөрхий...
За тэгээд миний навч мөн болох нь батлагдсан учир одоо цаашаа юу бичигдсэн талаар хэлж өгөх ёстой.
21-н наснаас эхлээд уншиж гараваа. 22тойдоо чи тийм юм хийнэ, 23тайдаа чи тэгнэ, 24, 25, 26 ............
Би бүгдийг мэдсэн. Яаж амьдрахаа, ямар эхнэртэй болох, ямар айлын хэн байх, хэдэн хүүхэдтэй вэ, үр хүүхэд минь юу хийх, хэрхэн амьдрах, аав ээж минь юу хийх гээд бүгдийг нь уншуулсан.

Харин нэг сонирхолтой зүйл нь миний урьд насыг хэлж өгсөн явдал. Би бээр хэдэн оныг нь мэдэхгүй одоогийн Шри Ланка арал дээр төрсөн хүн байжээ. Маш баян хүн байсан тул өөрөөсөө өөр хүнийг хүн гэж үздэггүй их л его-той хүн байсан гэнээ. Тиймдээ ч их нүгэл хийж яваад насны төгсгөлд түүнийгээ ухаарч буяны мөр хөөсөн гэдэг. Мань хүн тэгж тэгж явсаар үхэхийнхээ өмнө өөрийнхөө шүтээнээс намайг дараа насанд минь айлын ганц хүү болгож өгөөчээ гэж гуйжээ. Буян нүгэлийн дэнсэнд буян нь дийлсэн тул захиалгыг биелүүлж тээр жил ээж минь төрж би гэдэг хүн энэ орчлон дээр 2 дахиа агаар амьсгалсан юм...
Бүр долоон мянган жилийн тэртээ ийм хүн төрөхийг мэдээд ингэж бичнэ гэдэг мөн агууяаа.

Би бичлэг болгоныхоо ард англи хэлний нэг өвөрмөц хэллэг нэгийг тайлбарлаж байхаар шийдлээ л дээ. Дуслыг хураавал далай...

a little bird told me - хаанаас хэнээс мэдээлэл авснаа мэдэгдмээргүй тохиолдолд ингэж хэлээд...